fbpx Skip to content

Biblioteka TEA

Scenariusz zajęć

Cztery Pozycje

Ćwiczenie koncentruje się na tym, że każda osoba – niezależnie od swojej pozycji w danym społeczeństwie lub społeczności – z dużym prawdopodobieństwem na przestrzeni swojego życia zarówno doświadczyła dyskryminacji, jak i potraktowała kogoś w dyskryminujący sposób oraz obserwowała sytuację nierównego traktowania. Aktywność skłania uczestników i uczestniczki do przypomnienia sobie własnych, konkretnych historii. Dzięki temu zjawisko dyskryminacji przestaje być teoretycznym konstruktem, o którym z rzadka czyta się w mediach, ale jest doświadczeniem bliskim każdemu człowiekowi. Ćwiczenie przełamuje też schemat, że zbiorowości są podzielone na dwie grupy: ludzi doświadczających dyskryminacji, i ludzi, którzy mają tendencję do dyskryminujących zachowań.

Aktywność jest przełożeniem na wersję online ćwiczenia „Cztery pozycje”, które znajduje się w podręczniku „Antydyskryminacja. Pakiet edukacyjny”, red. Izabela Podsiadło-Dacewicz, Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, Warszawa 2005

Do zajęć będziesz potrzebować:
  • kwestionariusz online „Cztery pozycje” (Załącznik 1)
  • dostępna dla wszystkich tablica, z dwoma planszami:
    1. "Z jakich powodów osoby doświadczały krzywdzącego zachowania? Co je wyróżniało?”
    2. „Jakie pojawiły się formy krzywdzącego zachowania (np. żart, atak fizyczny, wykluczenie ze wspólnej aktywności grupy itd.)?"
Cele zajęć:

Uczeń_uczennica:

  1. Podejmuje refleksję, że dyskryminacja jest lub może być doświadczeniem każdej osoby.
  2. Poszerza wiedzę na temat różnych form i przesłanek dyskryminacji.
  3. Zwiększa empatię w stosunku do osób, które doświadczają dyskryminacji.
  4. Zwiększa swoją uważność i gotowość do reagowania na krzywdzące zachowania z pozycji świadka / świadkini.

1. (15 min) Rozpocznij lekcję od przedstawienia celów zajęć. Zapowiedz, że podstawą do dalszej pracy będą historie osób uczestniczących przywołane w kwestionariuszu „Cztery pozycje”. Następnie zaprezentuj kwestionariusz (Załącznik 1) na współdzielonym ekranie i omów jego poszczególne części. Powiedz, że za chwilę każda osoba będzie miała 10 minut na przypomnienie sobie sytuacji związanych z niesprawiedliwym, krzywdzącym zachowaniem. Ważne, aby zapisała sobie w kwestionariuszu czas, miejsce, przebieg oraz osoby uczestniczące w tych sytuacjach. Podkreśl, że opisy tych sytuacji nie będą prezentowane na forum, ale w pracy w podgrupach przy zachowaniu zasady poufności, a każda osoba będzie mogła opowiedzieć z tych historii tyle, na ile sama się zdecyduje.

Jeśli uczniowie_uczennice zasygnalizują, że mają problem w przypomnieniu sobie takich historii, możesz pomóc im, przywołując przykład, najlepiej z obszaru, który jest im najbliższy (rozgrywający się w szkole między uczniami, uczennicami, nauczycielkami, ale też w przestrzeni publicznej).

Uwaga! Zanim uczniowie i uczennice rozpoczną pracę indywidualną, umieść link do Załącznika 1 w czacie i upewnij się, że każda osoba ma do niego dostęp.


2. (20 min) Zaproś osoby uczestniczące do pracy w 3–4-osobowych podgrupach. Zadaniem podgrup będzie podzielenie się przywołanymi sytuacjami (z zachowaniem zasady dobrowolności i poufności) oraz dyskusja wokół poniższych wątków:

  • Czy to zadanie było dla ciebie trudne czy łatwe? Które pytanie sprawiło trudność i dlaczego? Na które pytanie łatwo było odpowiedzieć i dlaczego?
  • Czy widzicie podobieństwa w przywoływanych historiach? Jakie to podobieństwa?
  • Zbierzcie i zapiszcie na poszczególnych planszach tablicy (Jamboard, Menti, inna aplikacja dająca możliwość wspólnej edycji i naklejania karteczek), na post-itach informacje o tym: (1) „Z jakich powodów w waszych historiach osoby doświadczały krzywdzącego zachowania? Co je wyróżniało?” ; (2) „Jakie pojawiły się formy krzywdzącego zachowania (np. żart, atak fizyczny, wykluczenie ze wspólnej aktywności grupy itd.)”.

Uwaga! W trakcie pracy w podgrupach zajrzyj do każdego pokoju, aby upewnić się, jak przebiega praca i czy uczniowie_uczennice nie potrzebują wsparcia. Zanim osoby zostaną przekierowane do pokojów możesz także pokazać, jak w danej aplikacji wysłać do osoby prowadzącej powiadomienie, że potrzebują pomocy.


3. (10 min) Zaproś osoby uczestniczące do powrotu na forum grupy. Odczytaj kategorie, jakie pojawiły się na planszach tablicy (w trakcie pracy podgrup w pokojach możesz wcześniej dokonać syntezy kategorii i wniosków). Podsumuj najważniejsze wątki tego doświadczenia:

  • krzywdzące, niesprawiedliwe traktowanie może być dyskryminacją, o ile odnosi się do tego, kim są osoby, które doświadczają takich zachowań, przez pryzmat jakich kategorii są postrzegane (tutaj można nawiązać do ćwiczenia „Kto jedzie z nami w pociągu?”)
  • każdy i każda z nas może znaleźć się zarówno w sytuacji osoby, która doświadcza dyskryminacji, jak i osoby, która jest świadkiem_świadkinią lub zachowuje się w sposób dyskryminujący
  • istnieje wiele sposobów, które sprawiają, że ktoś może źle się poczuć z tego powodu kim jest lub jak jest postrzegany_postrzegana, na przykład przez rówieśników, nauczycielki czy współpasażerów w autobusie.

Na koniec zapytaj osoby uczestniczące, kto ma zazwyczaj więcej „mocy” (językiem dorosłych – więcej zasobów), żeby zareagować na krzywdzące zachowanie – czy osoba, w którą wycelowane są ataki, czy świadek_świadkini obserwujący_obserwująca bieg wydarzeń. Podkreśl, że nie zawsze uda się zareagować, jednak tę umiejętność, jak każdą inną, można doskonalić. Jeżeli masz możliwość dalszej pracy z tą grupą zapowiedz, że kolejne zajęcia będą poświęcone temu, w jaki sposób możemy reagować na krzywdzące, niesprawiedliwe zachowanie (dyskryminację).

 Save as PDF

Komentarz metodyczny

Ważnymi zasadami w tym ćwiczeniu jest dobrowolność dzielenia się osobistymi historiami, poufność (historie nie są przekazywane dalej) oraz przekonanie, że nikt nie będzie oceniany za prezentowane historie, nawet jeśli osoby uczestniczące same zachowały się dyskryminująco. Warto przywołać te zasady na początku aktywności oraz podkreślić, że sięgamy do takich zdarzeń, aby w kolejnym kroku nauczyć się, co robić, aby nie dochodziło do nich w przyszłości.

Ćwiczenie warto poprzedzić innymi aktywnościami:

  • Scenariusz „Kto jedzie z nami w pociągu” pozwoli utrwalić wiedzę, że w niektórych sytuacjach możemy zachować się dyskryminująco ze względu na to, jak postrzegamy inne osoby, jakimi posługujemy się stereotypami i jakie uprzedzenia kierują naszym działaniem.
  • Scenariusz „Dyskryminacja czy nie?” – uczniom_uczennicom może być łatwiej przywołać sytuacje krzywdzącego traktowania, jeśli będą znali_znały definicję dyskryminacji, która jest w tym ćwiczeniu omawiana.

Jeżeli pracujesz w cyklu zajęć – przeprowadź po tym scenariuszu ćwiczenie:

  • „Jak duży jest twój przywilej?” – aktywność pozwoli przejść z postrzegania dyskryminacji jako indywidualnych, sporadycznych sytuacji (poziom indywidualny, mikro) do strukturalnych konsekwencji objawiających się nierównościami społecznymi (poziom strukturalny, makro).

Więcej na ten temat

Zobacz także...

Logotyp projektu "Kalejdoskop Równości" oraz logotyp "Iceland Liechtenstein Norway - Active Citizens Fund"

 

Scenariusz został stworzony w ramach projektu „Kalejdoskop Równości”, realizowanego przez Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej. Projekt finansowany przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię z Funduszy EOG w ramach Programu Aktywni Obywatele – Fundusz Regionalny.

Skip to content